Şafak sökmeden yol kenarında çalışmaya başlayan bir bakım ekibi, bir lojistik deposunda forklift trafiğinin yakınında yürüyen bir görevli, otoparkta gece vardiyasında araçları yönlendiren bir güvenlik personeli... Bu sahnelerin ortak noktası, sürücünün ya da araç operatörünün çalışanı fark etmesi için sahip olduğu sürenin kısa olması. Karanlık, alacakaranlık, sis ve yağış; araç-yaya etkileşiminin bulunduğu alanlarda riski büyütür. Bu riski azaltmanın önemli yollarından biri, çalışanı risk değerlendirmesine uygun yüksek görünürlüklü (hi-vis) giyimle daha erken fark edilir hâle getirmektir.

Gece Vardiyasında ve Trafiğin İçinde Çalışmanın Gizli Riski

Yol yapım-bakım çalışanları, trafik işaretleme ekipleri, otopark ve vale personeli, liman ile depo sahalarında araç trafiğine yakın görev yapan lojistik çalışanları, çekici ve yol yardımı ekipleri, gece vardiyasında dış mekânda görev yapan güvenlik personeli... Bu meslek gruplarının ortak noktası, hareketli araçlarla aynı alanı paylaşmaları. Gündüz saatlerinde bile arka plan karmaşası, sürücü dikkat dağınıklığı ya da olumsuz hava koşulları bir çalışanın fark edilmesini geciktirebiliyor; gece koşullarında ise sürücünün bir engeli görüp tepki verebilmesi için ihtiyaç duyduğu mesafe belirgin şekilde uzuyor. Sıradan iş kıyafetleri, özellikle koyu renkli olduğunda, araç farlarının ışığını neredeyse hiç yansıtmıyor ve çalışan, sürücü için son ana kadar "görünmez" kalabiliyor. Yağmur damlaları ve sis, far ışığını dağıtarak sürücünün algı mesafesini daha da kısaltıyor; bu da hi-vis giyimin özellikle olumsuz hava koşullarında önem kazandığı anlamına geliyor. Bu nedenle risk değerlendirmesinde trafiğe yakınlık, araç hızı, aydınlatma seviyesi ve hava koşulları birlikte ele alınmalı; sonucuna göre doğru sınıfta bir hi-vis giyim seçilmeli.

Saha uygulamalarında dikkat çeken bir başka ayrıntı da reflektörlü şeridin giysi üzerindeki konumu. Şeritlerin yalnızca gövdede değil bilek ve bacak gibi hareketli noktalarda da bulunması öneriliyor; çünkü insan gözü, hareket eden uzuvlardaki ışık yansımalarını sabit duran bir ışık noktasından çok daha hızlı "insan figürü" olarak tanımlıyor. Bu da sürücünün, uzaktaki bir cismin gerçekte hareket eden bir kişi olduğunu daha erken fark etmesini sağlıyor.

Giysinin bedene uygunluğu da görünür alanı etkiler. Açık bırakılan, katlanan veya başka ekipmanla büyük bölümü örtülen bir yelek, etiketindeki sınıfın amaçladığı görünürlüğü sahada sağlayamayabilir. Kışlık katmanların üzerine giyildiğinde bedenin yeterli olması, yazın ise havalandırma ihtiyacının görünür malzeme alanını azaltmayan bir tasarımla karşılanması gerekir.

EN ISO 20471: Gündüz ve Gece İçin İki Ayrı Görünürlük Mekanizması

EN ISO 20471, yüksek riskli durumlarda kullanılan görünürlük giysilerinin floresan zemin ve retroreflektif malzemelerine ilişkin performans, asgari alan ve yerleşim şartlarını tanımlar. Giysiler görünür malzeme alanına göre üç sınıfa ayrılır; Sınıf 3 en yüksek görünürlük performansını temsil eder. Ancak standart tek başına "şu işte şu sınıf" demez: gerekli sınıf; araç hızı, aydınlatma, hava, arka plan ve çalışma süresi dikkate alınarak risk değerlendirmesiyle seçilir. Reflektörlü yelek satın alırken etiketteki sınıf, bedenle birlikte oluşan görünür alan ve üreticinin yıkama talimatı kontrol edilmelidir.

Sınıf seçimi yapıldıktan sonra saha düzeni unutulmamalıdır. Yaya yolları, geri manevra alanları ve kör noktalar fiziksel olarak ayrılmalı; araç hızları sınırlandırılmalı, aydınlatma ve geri görüş yardımcıları düzenli kontrol edilmelidir. Hi-vis giysi, sürücünün çalışana çarpmamasını garanti etmez; yalnızca fark edilme olasılığını ve tepki için kullanılabilecek süreyi artıran katmanlardan biridir.

Görünürlük Bir Seçenek Değil, Yasal ve Yaşamsal Bir Zorunluluk

KGM Yol Yapım, Bakım ve Onarım Trafik İşaretleme Standartları, işaretleme personelinin reflektif bakım yeleği giymesini öngörür. 6331 sayılı Kanun uyarınca trafik planı, fiziksel ayrım, bariyer, hız sınırı ve aydınlatma gibi toplu önlemler önceliklidir; hi-vis giyim bunların yerine geçmez. Reflektif malzeme yıkama, kirlenme ve yıpranmayla performans kaybedebileceğinden giysi üretici talimatına göre temizlenmeli, düzenli kontrol edilmeli ve gerektiğinde yenilenmelidir.

Kontrolde yalnızca yırtık aranmaz: reflektif şeritte soyulma, yoğun kir, floresan zeminde belirgin solma, yetkisiz logo veya baskıyla görünür alanın kapanması ve izin verilenden fazla yıkama çevrimi de değişim gerekçesi olabilir. Kayıtlı bir kontrol ve yenileme düzeni, giysinin ilk satın alındığı günkü etikete güvenmekten daha sağlıklıdır.

Çalışana giysinin gündüz ve gece nasıl görünürlük sağladığı, fermuarın neden kapalı tutulduğu ve hasarın kime bildirileceği uygulamalı olarak anlatılmalıdır. Vardiya öncesi kısa kontrol, yanlış beden veya kullanılamaz durumdaki ürünü araç trafiğine çıkmadan fark etmeyi sağlar.

Yazar: Çağlar Esatoğlu, Entegre Safety İSG Uzmanı